Kunstschilder Casper Verborg “Ik wil met mijn werk betekenis brengen, dat mensen geraakt worden”
Het interview met Casper Verborg brengt me naar een bedrijventerrein in Delft. In een oud gebouw waar eerst de kantoren van de Delftse afvalverwerking zaten, heeft hij anti-kraak zijn atelier samen met andere kunstenaars, kleine ondernemingen en start-ups van TU-studenten. Casper haalt me op van een groot parkeerterrein, ik had geen idee in welk gebouw hij zit, en als ik hem aan het eind van het interview - we zijn inmiddels 2,5 uur verder in de tijd - vraag of hij in een paar woorden kan zeggen wat hem drijft, dan zegt hij ‘betekenis brengen’. Casper Verborg (44) wordt kunstenaar van de maand mei bij Kunstuitleen Voorburg.
Ik kom via een gang in een ruim atelier, met grote ramen op het noorden. Daglichtlampen aan het plafond zorgen voor veel licht in de ruimte die anders een beetje donker zou zijn, legt Casper uit. Ernaast is nog een kleine ruimte met een bureau, een kleine werkplaats en veel opslag, al met al niet gek. Casper vertelt dat hij hier naast het schilderen ook workshops geeft en schilderles, gisteren nog. De atelierruimte staat ook vol met allerlei leuk spul zoals beeldjes, een Italiaanse vaas en schenkkan, spullen die hij oppikt uit de vlakbij gelegen kringloop. Ook in Frankrijk bezoekt hij graag samen met zijn vriendin brocantes.
Casper’s atelier
We drinken thee
Casper zet thee en ik open mijn laptop na een aantal foto’s te hebben genomen, ook van Casper zelf. Hij ontving in 2016 de Sieger White Award voor aanstormende jonge kunstenaars onder de 35 in het oosten van het land, groot Euro 25.000. Doel van de prijs was en is om kunstenaar én werk voor het voetlicht te brengen door de uitgave van een boek en een expositie in het westen van het land. De afbeeldingen in dit boek worden de leidraad voor ons gesprek over zijn werk tot en met 2016, en maken een zekere lijn in zijn ontwikkeling zichtbaar. Maar eerst wat biografische gegevens.
Het boek dat Casper in 2016 maakte na de toekenning van de Sieger White Award
“Ik ben opgegroeid in Lobith, daar waar de Rijn niét het land binnenkomt, de loop is al langer geleden verlegd naar het nabijgelegen dorp Spijk, maar dit is gek genoeg nog steeds niet doorgedrongen. Ik heb altijd getekend, dat vond ik fijn. Dan was ik in mijn eigen wereld bezig met wat me fascineerde, met als inspiratiebron een serie die ik keek of boeken die ik had gelezen. Ik ging in Zevenaar naar de middelbare school en als ik dan ’s avonds klaar was met mijn huiswerk ging ik tekenen. Rond mijn 15e ging ik experimenteren met olieverf. Mijn vader was ermee begonnen en ook weer gestopt en gaf me zijn starters-set. Ik probeerde dingen na te schilderen met hoe-leer-ik-schilderen-boeken bij de hand: hoe maak je een Van Gogh, een Monet of hoe bouwt Rembrandt zijn werk op. Ik leerde ook een raster te maken om een afbeelding op schaal over te brengen op een drager.
Op de middelbare school moedigen Casper’s tekendocenten hem aan om door te gaan. Duidelijk was dat Casper zelf wilde maken en niet erover wilde studeren. Het werd de docentenopleiding aan Kunstacademie ArtEZ in Arnhem - die hij in 2003 afrondde - omdat zijn ouders het idee hadden dat hij als docent in ieder geval geld zou kunnen verdienen. “Achteraf vond ik dat wel jammer. Je leert wel veel maar het staat niet in verhouding tot de vrije richting aan de kunstacademie. Daar werd je 100% in het diepe gegooid om je eigen ontwikkeling door te maken en te komen tot een eigen handschrift. Bij de docentenopleiding was je 50% bezig met je eigen artistieke ontwikkeling en de rest van de tijd ging op aan zaken als didactiek en stages. Toen ik klaar was, was me wel duidelijk dat ik geen docent wilde worden, maar misschien was de keuze toch goed: ik was nog heel jong en ik heb toen de nodige jong medestudenten na de opleiding zien afhaken toen de beschermde omgeving van de academie weg viel.”
Casper Verborg, Zonder titel, 2009 x 2010, olieverf op doek, 180 x 170 cm
“Ik werk graag vanuit figuratie - ik heb nooit enkel en alleen abstract willen werken maar abstraheren is wel een belangrijk gereedschap in mijn werk - omdat ik wil werken met dat wat de wereld om me heen me biedt. Ik wil reageren op wat ik om me heen zie, voel en meemaak. Voor mij is het logisch om dat in een voor mij herkenbare vorm te gieten, die wel refereert aan de waarneembare werkelijkheid maar waar ook veel vrijheid in zit. Een puur abstract beeld verliest voor mij betekenis. Dat voelt voor mij ook vrijblijvend, want wanneer is iets dan goed?”
Casper Verborg, Meisje, 2006, olieverf op doek, 80 x 75 cm, privé collectie (NL)
“Toen ik 30 was, wilde ik meer verdieping en deed ik een tweejarige masteropleiding in Gent. Daar werkte ik vanuit één discipline - bij mij natuurlijk het schilderen - met allemaal studenten die dat óók deden. De docenten kwamen allen uit het beroepsveld, dat was ook fijn en heel leerzaam en anders dan bij ArtEZ. Ik heb ervan genoten: het is een fijne stad en het is echt fijn om in een omgeving te zijn die verf ‘ademt’, met veel buitenlandse studenten ook, een leuke mix van allerlei mensen. In 2013 studeerde ik daar af.
Bij het toelatingsgesprek in Gent waren ze best kritisch. Ik schilderde toen grote gezichten, niet bedoeld als portret naar model, maar als een verkenning van een gezicht qua anatomie, qua structuur, ik wilde er een ‘landschap’ van verf van maken, loskomend van de gelijkenis. Ze vonden het technisch goed maar ook wat veilig, teveel een maniertje, een plaatje, waarbij de verf dienstbaar was aan het ‘plaatje’ en niet een eigen autonome werkelijkheid.”
Casper Verborg, Roodkapje, 2010, olieverf op doek, 150 x 110 cm
“Dat had ik wel vaker gehoord, bijvoorbeeld als ik een aanvraag deed bij het Mondriaanfonds voor een subsidie: dan kreeg ik ook terug dat het te af en te netjes was. Daarom wilde ik ook die master doen, ik wilde dit onderzoeken en mezelf uitdagen om meer vrijheid te nemen en juist niet dienstbaar te zijn aan het plaatje. Ik was op zoek naar een manier van weergeven vanuit de autonomie van het beeld waarbij ik de figuratie op een andere manier wilde benaderen. Ik wilde kijken of ik het beeld op een hoger niveau zou kunnen krijgen, met meer ontwikkeling erin. Ik wilde meer ontdekkingen tíjdens het schilderen toelaten, het laten schuren en het schilderen meer aan het toeval over laten.”
Casper Verborg, Zonder titel, 2012, olieverf op doek, 130 x 115 cm, privé collectie (NL)
“Ik liet me inspireren door andere bronnen. Ik vond bijvoorbeeld op een rommelmarkt glasnegatieven met portretten uit de hele vroege fotografie en ging die met meer vrijheid schilderen. Dat vonden ze in Gent al een goede stap. Ik heb ook wel iets met beelden uit het verleden, dat vind ik fijne onderwerpen. Ik ging ook tekenen met houtskool en daar dan met dunne lagen verf overheen. Ik ging anders met kleur om, ging minder werken met een plan van aanpak op voorhand, kortom meer experimenteren.”
Een glasnegatief
Casper Verborg, Zonder titel, 2012, houtskool, Siberisch krijt en verf op doek, 150 x 110
“Ik begon ook meer uit te zoomen: van één individu naar een grotere omgeving en meer figuren zodat er een onderlinge dynamiek kon ontstaan.”
Casper Verborg, Performance, no. 1, 2012-2013, olieverf op doek, 200 x 140 cm, privé collectie (NL)
“En ik ging met een groter formaat doek en met groepen mensen experimenteren. Het ging nog steeds om herkenbare beelden maar het werk werd meer collageachtig, gefragmenteerd, vaak in grote ruimtes die ik soms openbrak. Ik bracht de verf zowel schraal als heel dik op. Op Event no. 1 laat ik mensen figureren in een grote zaal, een balzaal? Wat doen ze daar? Aan de gezichten valt niets af te lezen, er is een sfeer van afstandelijkheid, het zijn losse stukken, hier en daar zelfs een los lichaamsdeel: een fragment van een hoofd, een arm, een losse hand. Een ballon wordt een losse vorm die vast komt te zitten aan de figuren en letterlijk het zicht op hen ontneemt.”
Casper Verborg, Event no. 1, 2013, olieverf op doek, 200 x 110 cm, collectie provincie Gelderland
“Bij Event no. 2 (pink elephant) komen figuren uit verschillende tijdperken samen. Ik schilderde één ruimte, die zorgt voor de context en de samenhang, maar kijk je naar de mensen dan zie je vervreemding, door hun houding, door een schaal die niet klopt, alsof de mensen allemaal uit verschillende werkelijkheden komen. Ik voegde ook referenties uit de kunstgeschiedenis toe: de twee naakte figuren links op de voorgrond heb ik van een foto van Edward Muybridge, maar is ook geïnspireerd op werk van Francis Bacon en de naakte Christusfiguur. Ik voegde ook een houten hobbelpaard toe en ik vroeg me af hoe ik die kon uitvergroten, grafischer maken, het nog wel een paard laten zijn maar uit een andere realiteit. Ik schilderde het paard vlak waardoor het in het beeld een andere spanning krijgt.”
Casper Verborg, Event no. 2 (pink elephant), 2013, olieverf op doek, 190 x 280, privé collectie (NL)
“Ik hou van het verhalende in de schilderkunst, ik schreef er zelfs in Gent een scriptie over. Ik vroeg me af of je met de schilderkunst überhaupt wel een verhaal kunt vertellen. Ik vind dat een boeiend gegeven waar een beetje een negatieve zweem omheen hangt. Een verhaal beeldt je uit met figuren, en in de kunstwereld vindt men dat al snel te makkelijk, te illustratief, te weinig eigen: het schilderij wordt een plaatje in plaats van een schilderij, is de opvatting. Maar met mijn werk wil ik niet zozeer een kloppend verhaal vertellen maar eerder vervreemden, zodanig dat je door compositie en beweging als kijker door het beeld kan dwalen.
Het voorwerk voor deze werken is een collage, die ik samenstel uit verschillende bronnen, vaak uit oude fotoboeken of tijdschriften. Of ik vind ze online. Ik ben ook dol op het tijdschrift National Geographic met zijn beelden van natuur. Ik heb vele jaargangen in mijn kast staan. Dan valt mijn blik op een personage of een omgeving en dan kijk ik hoe ik dat kan gebruiken. Het is een manier om de verbeelding aan de praat te krijgen. En het beeld kan natuurlijk altijd veranderen.
Ik ging nog meer figuren in monumentale ruimtes plaatsen. Ik trok ze uit de context door ingrepen in schaal en kleding waardoor ze meer eigenheid kregen. Dat vertaalde zich in ruimtes in grote landhuizen met hoge plafonds en verschillende kamers, waarbinnen weer van alles samen kon komen. Als boeken met hoofdstukken maar dan niet in de juiste volgorde. Zoals bij de twee werken uit de Drawing room-serie hieronder. Ik werkte ook meer tekenachtig met een aantal dunne lagen verf er overheen, waarbij de tekening nog zichtbaar bleef, een manier om de figuren te laten versmelten met de omgeving.”
Casper Verborg, Drawing room #1, 2015, olieverf op doek, 170 x 225 cm, particuliere collectie (NL)
Casper Verborg, Drawing room #3, 2015, olieverf op doek, 150 x 110 cm, particuliere collectie (DE)
“In het werk The uncertainty principle (hieronder) experimenteerde ik met hoe je een werk kunt opknippen, uitzoomen en weer inzoomen. Ik creërde een drieluik en haalde een groep die meer achteraan stond naar voren. Het linker- en rechter paneel hebben hier meer verbinding en de ruimtes zijn meer open en minder strak dan bij de Drawing room-werken hierboven.”
Casper Verborg, The uncertainty principle, 2015, triptiek, acryl en olieverf op doek, 180 x 70 cm; 110 x 70 cm; 140 x 110 cm, privé collectie (NL)
“Ik hou van het sferische in films van Federico Fellini, dat gevoel dat er in zijn werk boven hangt. En ik hou ook van het theatrale en mystieke in religies. Ik vind dit fascinerend omdat er een rol wordt aangenomen. In het werk Shuffle creëerde ik een drieluik van gelijke maten waarin dat mystieke en sferische tot uitdrukking komt. Je ziet een processie met carnevaleske elementen en veel aanknopingspunten waarmee je met je gedachten door het schilderij kunt dwalen, op zoek naar betekenis. Er zit niet één betekenis in, niet één manier van kijken, het gaat om de betekenis die de kijker er zelf aan geeft.”
Casper Verborg, Shuffle off this mortal coil, run down the curtain and join the bleedin’choir invisible, 2016, olieverf op doek, 160 x 270 cm, privé collectie (NL)
Kleur is belangrijk in Casper’s werk en ik zie dat die met de jaren meer uitgesproken wordt. Er ontstaat een grotere intensiteit door te spelen met diepte en het spelen met contrasten. Zo krijgen de werken weer een andere lading. Door niet alleen realistische kleuren te gebruiken werkt het kleurenpalet mee aan de vervreemding die Casper in zijn werk wil oproepen.
We zijn nu bij het jaar 2016. Het boek stopt daar en het leven van Casper Verborg gaat verder. “In 2017 verhuisde ik voor de liefde van Arnhem naar Den Haag. Dat had weer invloed op mijn werk, er kwam meer actualiteit in mijn onderwerpen.” Casper zet het werk On the beach in het atelier neer. “Hier kun je goed zien wat ik bedoel. Een man kijkt voor zich uit. De compositie is eenvoudig, de figuur krijgt ruimte. Het kleurenpalet is vervreemdend. De strepen associëer ik met de natuur, de kunstmatige kleuren met de chemische industrie die met kleur producten aantrekkelijk wil maken, maar er zit voor mij ook iets verontrustends in: een kleurige snoepverpakking, maar wel een chemisch product dat de natuur belast.
Ik maakte hiervoor op het strand foto’s. Ik zag de man én ik zag een berg vuilniszakken: de mens op zoek naar vermaak met weinig zicht op de gevolgen daarvan. Want wat gebeurt er bijvoorbeeld met al het afval na een dagje strand? Het was in eerste instantie een voller beeld, naar eerder werk, maar ik vond het niet passen, wilde het eenvoudiger maken. En ik was verrast: het werd anders dan wat ik aanvankelijk voor ogen had en gaf mij een nieuwe kijk op hoe ik óók kon werken.”
Casper Verborg, On the beach, 2018-2019, olieverf en spuitverf op doek, 160 x 140 cm
“Het werk In search of the supreme #2 is ook een strandtafereel dat ik heb aangevuld met landschappelijke elementen en dingen uit de natuur. Die laatste haalde ik weer uit de National Geographic. Zie de vleesetende plant en de vorm bovenaan is een deel van een oog van een vlieg. Voor mij een boeiende compositie die niet meer hoeft te verwijzen naar de realiteit: hier is het een rare bel die bovenaan hangt, waardoor er op een andere manier vorm wordt creëerd.”
Casper Verborg, In search of the supreme #2, 2023, olieverf op doek, 160 x 140 cm, privé collectie (NL)
Collage die Casper vooraf maakte voor dit werk
In zijn atelier staat ook het werk The visitors uit 2024. “Ook hier ligt weer een collage aan ten grondslag, gecreëerd ook weer met beelden uit de National Geographic. In de lucht schilderde ik nieuwe vormen en kleuren, de opbouw is nog wel begrijpelijk, naar een mogelijke realiteit maar er zijn ook aanknopingspunten om een andere realiteit te zien. En in Keep yourself alive, ga ik weer terug naar een binnenruimte en zoek ik weer verband tussen de figuren.”
Casper Verborg, The visitors, 2024, olieverf op doek, 140 x 160 cm
Casper Verborg, Keep yourself alive, 2025, olieverf op doek, 170 x 210 cm
Het schilderij - Procession - is een bewerking van een werk dat ik al in 2016 maakte en waar ik niet tevreden over was, het voelde niet af. Meestal is het niet fijn om door te werken op oudere verflagen, die kunnen in de weg zitten, maar ik had hier dun geschilderd. In de bewerking is het qua kleur veel intenser geworden, meer verlopend en contrastrijker en veel explicieter geschilderd. Een aantal figuren is verdwenen en er zijn anderen in de plaats gekomen. Ook hier weer vervreemdende elementen uit mystieke werelden. Links een figuur met een hoofd op zijn hand, voor mij is dat buikspreekpop, maar ieder kan er zijn eigen interpretatie aan geven.”
Casper Verborg, Procession, 2016, olieverf op doek, 120 x 220 cm
Herbewerking van Procession, bijna af
Casper vertelt dat hij een verzamelaar in Nijmegen heeft. Die volgt hem al zeventien jaar en hij heeft zestien werken gekocht. “En dat terwijl hij niet eens een groot huis heeft. Zijn appartement staat helemaal vol met kunst en met boeken en hij geniet daar ontzettend van. Soms hangt er iets voor een werk zodat je er niet helemaal zicht op hebt, maar wat mij daarin zo aanspreekt is dat voor hem kunst niet ‘heilig’ is, maar een gebruiksvoorwerp waar je mee samenleeft.”
We ronden af. “Ik heb veel geëxposeerd, zeker ook vóór de corona-periode, maar daarna viel het stil, al verkocht ik nog steeds werk. Na corona ging mijn tijd ook op aan andere manieren om geld te verdienen. Ik werkte voor een lijstenmaker en ik gaf en geef ook nog steeds cursussen. Op zich heel leuk en ik doe er weer een andere ervaring mee op, maar ik heb de afgelopen jaren te weinig tijd genomen om nieuw werk te maken dat ik kan exposeren. Ik wil ook weer gaan werken aan meerdere schilderijen tegelijk, zodat een werk ook even opzij kan worden gezet en kan rijpen. En dan tijdens het werk een lekker muziekje erbij, afhankelijk van welke energie het werk nodig heeft. Mijn prioriteit nu is te zorgen voor voldoende werk om te exposeren. Ideëen genoeg!
Meer info: www.casperverborg.nl
